Metal-stud wanden zijn al jaren de standaard in de bouw. Praktisch maar ook milieubelastend. Biobased plaatpionier Rik Maarsen vroeg zich af of daar geen duurzamer alternatief voor te bedenken is. Samen met zijn consortiumpartners ontwikkelt hij binnen de programmalijn Prefab een lichtgewicht biobased cassette voor binnenwanden. De cassettes houden CO₂ vast, zijn snel te monteren, hebben geen afwerking nodig en dragen bij aan een gezond landschap.

Rik Maarsen is een bevlogen ontwerper en ontwikkelaar van biobased plaatmateriaal. Zijn passie is ontstaan vanuit zorgen over ons landschap. “Het land geeft ons alles wat we nodig hebben, maar tegelijkertijd geven wij weinig terug aan het land. Landbouw maakt de grond schraler. Om dat tegen te gaan, voegen we voedingsstoffen als kalk en fosfor toe, waarvoor we op andere plekken landschap moeten vernietigen. Die balans is verstoord.

Dus: wat nou als dat consumeren van ons hand in hand zou kunnen gaan met een gezond landschap? In plaats van bergen afval te verbranden en CO₂ uit te stoten, kun je beter bergen compost creëren die je weer kunt uitrijden over het land.”

Plaatmateriaal voor prefab

Inmiddels timmert Maarsen al zeven jaar aan de weg met plaatmateriaal gemaakt uit diverse vezelreststromen, zoals paprikaplanten, hennep, vlas, mammoetgras en bermgras. Omdat deze biobased platen een hogere kostprijs hebben dan conventioneel plaatmateriaal, zocht hij samen met Marjanne Cuypers van SeaWood Materials naar nieuwe toepassingen en mogelijkheden voor hun producten.

Rik Maarsen: “We zien meerdere ontwikkelingen samenkomen in de bouw. Enerzijds zien we dat personeel vergrijst en dat we met minder mensen straks hetzelfde, of zelfs meer werk moeten doen. Tegelijkertijd zorgen de beoogde CO₂-reductie en stikstofregels voor een hogere druk om duurzamer te gaan bouwen. Biobased prefab is een toekomstbestendige manier van bouwen, die bovendien goed aansluit bij de beloftes van ons plaatmateriaal.

Zo kwamen op het idee: wat nou als ons plaatmateriaal de bouwtijd van prefab verder kan verkorten? Die tijdwinst compenseert de hogere materiaalprijs en daarmee bieden we een aantrekkelijk biobased alternatief.”

Biobased alternatief voor metal-stud

Een biobased wandsysteem dat geautomatiseerd kan worden geproduceerd en snel is te plaatsen: dat is het idee waarmee Rik Maarsen zijn partners benadert. Bouwbedrijf WAM&VanDuren en RoosRos Architecten zien wel markt voor het product en werken het concept gezamenlijk met alle partners verder uit. SAM Panels sluit aan vanwege hun ervaring met grootschalige plaatproductie. Afbouwspecialist Fleurbaaij draagt bij vanuit hun kennis van wandsystemen, bouwprocessen en de afbouwmarkt.

Maarsen: “We willen gezamenlijk een gezonde, duurzame tegenhanger creëren voor metal-stud. Deze wand wordt veruit het meest toegepast in de bouw, omdat het flexibel en spotgoedkoop is. Maar het bestaat uit metaal, glaswol en gips en bij de productie komt veel CO₂ vrij. En na montage is er altijd nog afwerking nodig door een stukadoor of schilder.”

Geen 20 maar 5 kilo

Maarsen ontwikkelt met zijn partners een houten wandcassette die uit een frame bestaat waar isolatie in kan worden geplaatst. Het gewicht en de functionaliteit worden bepaald door het soort plaatmateriaal dat wordt gebruikt. In het frame zit een sponning waar koppellatten in worden geplaatst, die de wand stevigheid geven. De lichtgewicht wandcassette heeft het formaat van een pallet, is dus makkelijk te hanteren en in bulk te transporteren.

“Een standaard metal-stud wand weegt zo’n 20 kilo, terwijl een cassette met onze eigen plaat rond de 15 kilo weegt. Met de dunste plaat van SAM Panels zelfs maar 5 kilo. Een forse gewichtsreductie dus. Hierdoor is het element eenvoudig door één iemand te plaatsen. En door de esthetische kwaliteit is afwerking niet nodig. Dat levert veel tijdwinst op.”

Duurzaam en demontabel

Doordat de cassette volledig biobased is, wordt er CO₂ vastgelegd in plaats van uitgestoten, zoals bij traditioneel wandmateriaal. Ook biedt dit wandconcept meer mogelijkheden binnen de beperkte stikstofruimte op de bouwplaats: de lichtere materialen en het slimme palletformaat van de cassette zorgt voor efficiënter transport.

Maar ook bij sloop is dit concept duurzamer: door de schroefloze montage blijven de cassettes intact en direct herbruikbaar. Een belangrijk verschil met traditionele metal-studwanden, die niet circulair te demonteren zijn. In hoeverre de cassette zelf verder demontabel moet zijn, wordt nog onderzocht. Het losnemen en hergebruiken van de platen is daarbij een optie, waarvoor verschillende hechtingstechnieken worden verkend.

Sterke reductie in montagetijd

Binnen de SEB Programmalijn Prefab werken de consortiumpartners nu aan het doorontwikkelen en opschalen van de duurzame wandcassette. Daartoe wordt de cassette momenteel in de praktijk getest in The Green Village, een living lab in Delft. Rik: “De eerste resultaten laten een duidelijke reductie in montagetijd zien. Je hebt gewoon één iemand nodig met een zaag, een brad tacker en een waterpas. Door optimalisatie van het ontwerp, zoals aangepaste koppellatten, verloopt de montage nog sneller. Ook is het inmiddels mogelijk om elektra in de wanden te integreren.

Er lopen nog enkele constructieve tests, maar de verwachting is dat we aan alle eisen voldoen. Daarmee is de wandcassette voor veruit de meeste toepassingen geschikt.”

Vaker kiezen voor biobased

Inmiddels is de detaillering vrijwel volledig uitgewerkt en wordt samen met TNO onderzocht welke productieschaal nodig voor een competitieve prijs.

“Het einddoel is grootschalige, geautomatiseerde serieproductie, en een volwaardig biobased alternatief voor de metal-studwand”, schetst Maarsen. “Een wandsysteem waarmee opdrachtgevers direct kunnen bijdragen aan hun emissiedoelstellingen. Aan het einde van dit programma willen we scherp hebben wat daarvoor nodig is: hoe de productielijn eruit moet ziet, wat de kosten zijn en met welke partners we dit kunnen realiseren.

Zelf ben ik 30 en ik hoop nog zeker 50, 60 jaar mee te gaan. Waar mogelijk hoop ik dat we snel afscheid nemen van CO₂ veroorzakende materialen, en dat we vaker kiezen voor biobased alternatieven. Er ligt een grote verduurzamingsopgave in de bouw. Als wij daar met ons product aan kunnen bijdragen, dan is mijn missie geslaagd.”