Hoe kunnen we de bestaande woningvoorraad sneller verduurzamen, met minder overlast en minder uitstoot? Dat is de ambitie waarmee elk® en Knaapen werken aan prefab, biobased renovatieconcepten binnen de Programmalijn Prefab van Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB). “We moeten elkaar in de bouw blijven uitdagen om tot nog betere oplossingen te komen.”
Het toekomstbestendig maken van de bestaande woningvoorraad is een enorme opgave. Oudere woningen zijn vaak te divers voor een standaardaanpak, en het renoveren in drukke stadscentra zorgt voor een logistieke uitdaging en veel overlast, voor zowel bewoners als omwonenden. Tegelijkertijd veroorzaakt renovatie een aanzienlijk deel van de bouwemissies in Nederland, waarbij bovendien veel fossiele materialen worden gebruikt. Binnen SEB slaan renovatiepartijen daarom de handen ineen om slimmere, snellere en duurzamere prefaboplossingen te ontwikkelen.
Als landelijk opererende vastgoedspecialist wil elk® de transitie naar duurzame en vitale wijken versnellen door sociaal en technisch te innoveren. Knaapen uit Son is met 374 jaar het oudste familiebedrijf van Brabant, met dezelfde maatschappelijke, duurzame en innovatieve ambities.
‘We hebben elkaar hard nodig’
Knaapen en elk® werkten al samen voor woningcorporatie Mooiland, maar binnen SEB krijgt hun innovatieve partnerschap een nieuwe impuls. “Wij zitten inhoudelijk vaak op één lijn”, zegt René Olde Monnikhof, specialist Innovatie en Ketensamenwerking bij elk®. “We hebben onze eigen duurzame prefab renovatieconcepten, maar door kennis te delen versterken we elkaar. Als we biobased en circulaire oplossingen op grotere schaal willen aanbieden, dan hebben we elkaar hard nodig. Met prefabinnovaties kunnen we doorlooptijden verkorten, kosten verlagen en emissies reduceren door minder transportbewegingen en minder materieel op de bouwplaats. Daarnaast zorgen biobased grondstoffen voor CO2-opslag. Ik denk dat we met prefab renovatie zelfs meer emissiereductie kunnen bereiken dan met nieuwbouw.”
Deasy Verheijen, Planontwikkelaar bij Knaapen, ziet dezelfde kansen. “Bij renovatie kunnen prefab en geïndustrialiseerde bouwelementen niet alleen bijdragen aan de benodigde opschaling en betaalbaarheid van de opgave, maar ook zorgen voor een gezondere en comfortabelere leefomgeving.”
Minder werk op de bouwplaats
Een belangrijk uitgangspunt om sneller en met minder emissies en overlast te renoveren, is om zoveel mogelijk voor te bereiden buiten de bouwplaats. Dat verkort de bouwtijd, beperkt hinder voor bewoners en vermindert transport en werkzaamheden op locatie.
Zo hanteert elk® het eigen Box-in-Box-concept. Olde Monnikhof: “Dat zijn prefab binnenvoorzetwanden waarin de elektra al is verwerkt, voor thermische en akoestische isolatie. De elementen worden geïsoleerd met cellulose en afgewerkt met magnesiumoxideplaat, met een lagere CO2-impact dan traditionele gipsproducten.”
Daarnaast ontwikkelt elk® modulaire concepten zoals de elk® kubus, opgebouwd uit LVL-hout met biobased isolatiematerialen. “Met deze prefab-oplossing toppen we flats op, transformeren we plinten van hoogbouwcomplexen in woningen en verdichten we onbenutte plekken in de wijk. In Zeist hebben we hiermee door sloop en nieuwbouw 25 zorgappartementen gerealiseerd op de locatie van een voormalige buurtsupermarkt.”
Natuurinclusieve daken
Ook Knaapen werkt volop aan prefab renovatieconcepten die bijdragen aan een snellere, duurzamere en betaalbare verduurzamingsopgave. Een voorbeeld daarvan is het ROEF-dakconcept. Het bestaat uit prefab dakelementen met isolatie, sedum en inheems groen, eventueel gecombineerd met zonnepanelen, nestkasten en waterbuffering. Het systeem kan eenvoudig op het bestaande dakbeschot worden aangebracht. Verheijen: “Met ROEF kijken we breder dan alleen isoleren. Het dak draagt ook bij aan biodiversiteit, verkoeling en waterbuffering in de wijk. Door prefabricage beperken we bovendien de overlast en kunnen we sneller verduurzamen.”
Daarnaast ontwikkelde Knaapen het Ecofiks-concept voor het sneller renoveren van badkamers, keukens en toiletten. Door slimme prefab oplossingen en multifunctionele vakteams wordt de renovatietijd in woningen sterk verkort, met minder materiaalverlies, minder transport en minder overlast voor bewoners.
Samen concepten doorontwikkelen
Binnen SEB gebruiken elk® en Knaapen het project om hun concepten te verbeteren en van elkaar te leren. Hapsari: “Voor een wooncomplex in Lith hebben we een autonoom, biobased optopconcept ontwikkeld, dat is opgebouwd uit HSB-elementen en houtvezelisolatie. Daarnaast is er binnen dit project behoefte aan een inbreidingsconcept voor het toevoegen van wooneenheden binnen de bestaande schil. Hiervoor onderzoeken we onder andere prefab en biobased voorzetwanden.” Olde Monnikhof: “Voor het optoppen hebben we onze bestaande elk® kubus doorontwikkeld en voor de renovatie van de appartementen in de bestaande flats hebben we naast het elk® Box-in-Box-concept ook nog prefab installatie-skids ontwikkeld.”
Op een project in Nistelrode voert Knaapen samen met TNO metingen uit aan het ROEF-concept, waarvan de resultaten worden gedeeld met elk®. De gezamenlijke inzichten uit al deze projecten worden uiteindelijk via de online Conceptenboulevard gedeeld met de markt, zodat opdrachtgevers sneller voor duurzame alternatieven kunnen kiezen.
Van dieselaggregaat naar slimme bouwstroom
Ook trekken beide projectpartners samen op om de emissies op de bouwplaats verder te reduceren. Olde Monnikhof: “We zijn volop bezig met het elektrificeren van het transport. Dat is voor auto’s en busjes makkelijker dan voor vrachtauto’s, die minder goed beschikbaar zijn. Emissiearm werken brengt vooral op de renovatielocaties nieuwe uitdagingen met zich mee. Elektrisch materieel vraagt om laadcapaciteit, terwijl netcongestie en beperkte bouwaansluitingen vaak een probleem zijn. Als je zonder dieselaggregaat wilt werken, moet je de bouwstroom slim organiseren. Daarom kijken we naar accupakketten en lokale opwek, zodat een bouwplaats ook met een kleinere aansluiting kan blijven draaien.”
Emissies inzichtelijk maken
Om de emissiereducties inzichtelijk te maken voor renovatieprojecten, werkt elk® met een eigen rekenmethode. “Eerst rekenen we traditionele renovatieprojecten door, daarna vergelijken we die met prefabprojecten met kortere doorlooptijden en meer elektrisch vervoer en materieel.” Ook het verpakkingsmateriaal wordt meegenomen in het renovatieproces. Zo werkt elk® met herbruikbare hoezen voor prefab elementen en met leveranciers die verpakkingen terugnemen of recyclebaar maken.
Inscannen van woningen
Toch zit volgens beide partijen veruit de grootste winst in prefabricage. Hapsari: “Minder bewerking op locatie betekent minder mensen op de bouwplaats, minder transport en minder materieelgebruik.” Daarbij blijft flexibiliteit essentieel, omdat iedere woning anders is. Olde Monnikhof: “Het inscannen speelt daarbij een sleutelrol. Bij Box-in-Box meten we woningen daarom digitaal in. Daardoor kunnen we exacte productietekeningen maken en hoeven monteurs op de bouwplaats nauwelijks nog aanpassingen te doen. Ze kunnen direct monteren. We houden zelfs rekening met doorgezakte plafonds.”
Duurzaam innovatiepartnerschap
Dat Knaapen en elk® ook na het SEB-programma blijven samenwerken, staat buiten kijf. Verheijen: “Dit programma heeft echt geleid tot een duurzaam innovatiepartnerschap. Het belangrijkste inzicht voor mij is dat je alleen misschien sneller gaat, maar samen verder komt. We hebben veel van elkaar geleerd en vullen elkaars kennis goed aan. We hielden elkaar scherp en werken op deze manier gezamenlijk toe naar slimmere, duurzamere en meer betaalbare bouwmethoden die de sector naar een hoger niveau brengen.”
Olde Monnikhof: “Je moet elkaar ook blijven uitdagen om tot betere oplossingen te komen. Willen we succesvol zijn, dan moeten onze concepten ook prijstechnisch concurrerend zijn. Prefab en biobased renovatie kunnen de doorlooptijd flink verkorten, met minder mensen en minder emissies.” “Het grijpt allemaal in elkaar”, besluit Verheijen. “Slimmer, efficiënter en duurzamer werken gaan uiteindelijk hand in hand.”