Met volledig geprefabriceerde, biobased woningen en een losmaakbare fundering beperken SH Wonen en IJB Groep de emissies op de bouwplaats. De compacte, betaalbare woningen zijn razendsnel te plaatsen én te verwijderen, zelfs inclusief de fundering. Henk Visscher en Richael de Jong willen met lef en ambitie de bouw innoveren.

Vanuit zijn persoonlijke missie om woningen betaalbaarder te maken, ontwikkelde Henk Visscher zes jaar geleden met partners een innovatief modulair woningconcept in CLT: Startblock. De compacte grondgebonden woningen van drie lagen worden integraal in de fabriek geproduceerd en vervolgens in één beweging geplaatst.

Na aanvankelijk succes en 278 geplaatste Startblock-woningen viel eind vorig jaar toch het doek en moest faillissement worden aangevraagd. Het industriële bouwconcept was gebaseerd op een productievolume dat niet aansloot bij de wisselvallige marktvraag.

Gelukkig eindigt het veelbelovende concept daar niet. Met een klein team bouwt Visscher onder de vlag van SH Wonen verder aan hetzelfde ideaal: betaalbare, compacte woningen, industrieel geproduceerd, met een lage milieu-impact. Bovendien wil hij nog een stap verder gaan in het duurzame, flexibele woonconcept. Door samenwerking met IJB Groep wordt ook de fundering duurzamer en losmaakbaar.

Hoe draagt jullie woningconcept bij aan een emissievrije bouwplaats?

Henk Visscher: “Door biobased materialen te gebruiken en woningen kant en klaar in de fabriek te bouwen realiseren wij een enorme emissiebesparing. De woning bestaat uit één module die je van de vrachtwagen pakt en binnen een dag plaatst. Dat maakt echt verschil ten opzichte van veel andere industriële concepten waarbij nog veel werk op de bouwplaats nodig is. Wij kijken voortdurend hoe we sneller kunnen plaatsen met zo min mogelijk handelingen en restafval. Als ze niet meer nodig zijn kun je onze SH-woningen bovendien in z’n geheel verplaatsen. Het doel is nu ook om de fundering losmaakbaar te maken zodat die mee kan.”

Hoe is de samenwerking met IJB Groep ontstaan?

HV: “Via de programmalijn Prefab van SEB. De bouw is behoorlijk conservatief. Het is belangrijk elkaar te blijven uitdagen en voorbij onze horizon te kijken. Binnen het programma vind je veel innovatieve partijen die vooruit willen. En Richael is net als ik een jonge ondernemer die openstaat voor verandering.”

Richael de Jong (32) werkt als Manager duurzaamheid en digitalisering bij IJB Groep aan het toekomstbestendig maken van de funderingsspecialist.

Net als Henk ben je persoonlijk gemotiveerd om de bouw te verduurzamen.

Richael de Jong: “We kennen de uitdagingen van morgen maar lossen ze vaak op met ideeën van gisteren. De betonindustrie focust op het mengsel, minder op het product. Grote handelsondernemingen verkopen nog steeds een kuub beton. Wij richten ons op minder verspillen door slimmer te ontwerpen en verantwoordelijkheid te nemen voor wat je maakt. Dat betekent anders kijken naar ontwerpen, produceren en samenwerken, met meer focus op data, duurzaamheid en veiligheid. Dat doe ik samen met ons MT onder leiding van directeur John Engelsman. Tegelijk hebben we partners nodig met dezelfde ambitie, zoals Henk.”

Hoe kijk je naar de huidige manier van funderen in Nederland?

RJ: “Die is nog sterk gebaseerd op traditionele principes: zwaar, robuust en weinig flexibel. In de praktijk komt het neer op een bouwput, bekisting en veel beton. Terwijl de bouw juist beweegt richting modulaire houtbouw en industrieel bouwen, waar snelheid en voorspelbaarheid centraal staan. Dat botst. De fundering is vaak de vertragende factor terwijl je juist wilt versnellen. Daarom heb je een funderingssysteem nodig dat opschaalbaar is en onderdeel van de waardeketen. De fundering moet net zo flexibel en modulair zijn als de woning.”

Hoe hebben jullie dat aangepakt?

RJ: “Door ons product opnieuw te ontwerpen met minder grondstoffen. We ontwikkelden holle balken en palen. Daarnaast hebben we een patent op losmaakbare verbindingen in de fundering. Daarmee kunnen we de fundering straks volledig hergebruiken in originele staat. Nu worden betonnen funderingen hooguit verwerkt tot granulaat, wat geen hoogwaardig product is.”

Wat is de tijdswinst met deze prefab fundering?

RJ: “Met traditioneel storten ben je zeker een maand bezig. Met deze prefab fundering kun je binnen één tot twee weken klaar zijn. Bij houtbouw moet je ook anders kijken naar de koppeling tussen fundering en woning, met meer aandacht voor trek, belastingen en materiaalbesparing.”

Hoe besparen jullie nog meer emissies op de bouwplaats?

RJ: “We pakken het als totaalconcept aan. Denk aan een elektrische heistelling, montagekraan en eigen elektrische vrachtwagens. Zo wordt de hele keten emissievrij. Onze holle heipaal stoot 30 procent minder CO2 uit dan een conventionele paal. Met de holle balk realiseren we 20 tot 25 procent reductie. Daarnaast zijn we overgestapt op groen staal dat met elektrische verhitting wordt geproduceerd, goed voor meer dan de helft minder CO2.”

Wat is de vervolgstap, het betonmengsel verduurzamen?

RJ: “Ja. Eerst hebben we het ontwerp geoptimaliseerd zodat we minder beton nodig hebben. Nu richten we ons op het mengsel. Dat pakken we grootschalig aan. We hebben capaciteit voor 2.000 ton betongranulaat en onze aandeelhouder Schwenk Cement beschikt over een onderzoeks- en demonstratieplant in Duitsland. Tegelijk moet alles 50 tot 75 jaar meegaan, dus betrouwbaarheid is cruciaal. Daarom hebben we in het IJB Future Lab samen met TNO een opstelling voor vierpuntsbuigproeven ontwikkeld om prestaties onafhankelijk aan te tonen.”

Hoe brengen jullie deze fundering met SH Wonen in de praktijk?

HV: “We starten binnenkort met een project in Dordrecht met flexwoningen die tien jaar blijven staan en daarna volledig verwijderd moeten kunnen worden, inclusief fundering. Gemeenten hebben veel vraag naar flexibele woningen, dus dit is een ideale oplossing.”
RJ: “Het zijn de eerste verplaatsbare eengezinswoningen met deze fundering. Het losmaakbare aspect maakt dit project extra interessant. De holle palen en balken passen we inmiddels ook al toe in andere projecten. De ecopaal is zelfs standaard bij grotere aannemers.”

Hoe kunnen we duurzaam industrieel bouwen echt opschalen in Nederland?

HV: “Duurzaam en betaalbaar bouwen gaan hand in hand. Duurzaamheid betekent bouwen met minder materiaal. We moeten af van de standaard eengezinswoning van 100 m2 en meer inzetten op kleiner, betaalbaar en flexibel wonen. Ook tijdelijke woningen moeten we omarmen. Met minder materiaal en meer samenwerking lossen we de wooncrisis op.”
RJ: “Als leverancier krijgen we een andere rol en worden we meer regisseur van prestaties in de keten. Als marktleider kunnen we partners meenemen in onze ambitie om funderingen toekomstbestendig te maken. Het vraagt lef om die stap te zetten.”